پيماننامه سازمان ملل متحد در باره کودکان

برگردان: دکتر ا. آبشار

ديباچه
بر اساس اصول پايهای سازمان ملل متحد که از طرف تمامی نمايندگان جامعه بشری عضو آن پذيرفته شده است، احترام به ارزش ذاتی و برابری خدشهناپذير حقوقی انسانها ترسيمگر آزادی، عدالت و صلح در جهان است. ملتهای دنيا بر مبنای همين اعتقاد به مقام و منزلت انسانی، خواهان سعادت عموم بشری درقالب پيشرفت های اجتماعی، بهبود وضعيت زندگی همراه آزادیهای هر چه بيشتر هستند. با اعلام پذيرش اعلاميهی جهانی حقوق بشر از سوی سازمان ملل متحد و تضمين بهرهمندی تک تک افراد بشری از حقوق مندرج در آن بدور از وابستگیهای نژادی، جنسی، مذهبی، فرهنگی، سياسی، مالی، قومی و يا هر گونه تبعيض ديگری. و با توجه به اينکه سازمان ملل متحد در اعلاميهی جهانی حقوق بشر به رعايت حقوق ويژهی کودکان و حمايت آنها تاکيد کرده است. و با آگاهی به اينکه خانواده، واحد ساختاری جامعه و مکان رشد و پرورش تمام اعضای آن و به ويژه شکلدهندهی شخصيت کودکان است. و اينکه کودکان برای شکوفايی خود نيازمند داشتن خانوادهای هستند سرشار از محبت، عشق ، تفاهم و احترام. و با اين يادآوری که بايد کودک را برای فردای جامعه آماده و او را مطابق ايدهآلهای اعلام شده از طرف سازمان ملل يعنی آزاديخواه، با شخصيت، صلحجو با روحيهای دارای تفاهم و همبستگی تربيت نمود. و با توجه به ضرورت حمايت ويژه کودکان مطابق مصوبات بين المللی مختلف و از آن جمله: قرارداد ژنو در سال ۱۹۲۴ ميلادی در باره حقوق کودکان، قرارداد رعايت حقوق کودکان از طرف مجمع عمومی سازمان ملل متحد در بيستم نوامبر ۱۹۵۹ ميلادی، اعلاميهی جهانی حقوق بشر، پيمان بينالمللی در باره حقوق سياسی و شهروندی (بخصوص در ماده ۲۳ و ۲۴ آن) ، پيمان جهانی برای حقوق اجتماعی، سياسی و فرهنگی (بخصوص در ماده ۴۰) ، اسناد و اساسنامههای ديگر تشکلهای بينالمللی که بنفع کودکان فعاليت میکنند. و بدنبال آنچه در اسناد حقوق کودک ذکر شده است، مبنی بر اينکه: کودک بخاطر عدم بلوغ جسمی و روانی خود، نيازمند حمايت ويژه حقوقی قبل و بعد از تولد میباشد. و بر اساس مصوبات و قراردادهای مربوط به حمايت کودکان و بخشنامههای سازمان ملل در باره تعيين حداقل سن و شرايط مجازات قانونی برای نوجوانان و حمايت از زنان و کودکان در زمان جنگ و درگيریهای مسلحانه و بر پايه اين واقعيت که در بسياری از کشورهای دنيا، کودکان در موقعيت بد و نابسامانی زندگی میکنند و نياز به توجه فوری و ويژه دارند. و با درک اهميت و ارزش همکاریهای بينالمللی برای بهبود شرايط زندگی کودکان در همهی دنيا و به ويژه در کشورهای در حال رشد .

پيمان نامهای برای حفظ و رعايت حقوق کودکان جهان به قرار زير تصويب میشود:

ماده ۱ (تعريف)
مطابق اين پيماننامه، يک کودک، انسانی است که سن هجده سالگی را هنوز تمام نکرده است مگر اينکه سن بلوغ از نظر حقوق جاری در کشورهای مربوطه زودتر تعيين شده باشد.

ماده ۲ (ممنوعيت تبعيض)
(۱) حکومتهای عضو اين پيمان، برای هر کودکی که در قلمرو آنهاست، بدون تبعيض و يا فرقگذاری و بدور از هرگونه وابستگی به نژاد، رنگ پوست، جنس، زبان، مذهب، تعلق سياسی، منشا اجتماعی و قومی و يا ملی، ميزان دارايی، معلوليت، وضعيت سرپرست و يا والدين و هر موقعيت ديگری که کودک در آن است، اجرای حقوق مندرج در اين پيماننامه را تضمين میکنند.
(۲) حکومتهای عضو اين پيمان، تمام اقدامات لازم را انجام میدهند تا اين اطمينان کامل را بوجود آورند که هر کودکی از همه اشکال تبعيض و فرق گذاری در امان است و بخاطر ابراز عقيده و جهان بينی و فعاليتهای والدين يا سرپرست يا اقوام خودش مجازات نمیشود.

ماده ۳ (نفع کودک)
(۱) در انجام هر اقدامی که به نوعی به کودک مربوط میشود، چه در بخش عمومی، خصوصی، اداری، غير اداری و يا هر بخش ديگری، رعايت نفع و تامين سلامت کودک بر ساير مساﺋل تقدم دارد. (۲) حکومتهای عضو پيمان موظفاند با رعايت حقوق والدين و يا سرپرست، از کودکان حمايت نموده و اقدامات لازم حقوقی و قانونی را بعمل آورند. (۳) حکومتهای عضو پيمان، اطمينان میدهند که ارگانها و نهادهای مسﺋول حمايت کودک، دارای استانداردهای تعيين شده مربوط به تعداد و تخصص نيروی شاغل و تکنيک موجود در موسسات هستند و به ويژه در زمينه ايمنی و بهداشت کنترل کافی وجود دارد.

ماده ۴ (وظايف دولتها)

حکومتهای عضو پيمان، اقدامهای ضروری و مناسب قانونی، اداری و غيره را بعمل میآورند تا حقوق پذيرفته شده در اين عهدنامه را اجرا نمايند. حکومتها برای تحقق مفاد اين عهدنامه با توجه به حقوق و اوضاع اجتماعی، سياسی و فرهنگی، تا آخرين حد ممکن از تمامی منابع موجود ملی خود و در صورت نياز بينالمللی استفاده میکنند.

ماده ۵ (حقوق والدين)
حکومتهای عضو اين پيمان، به وظايف، حقوق و مسﺋوليتهای والدين و يا سرپرست قانونی کودک توجه لازم را مینمايند تا نسبت به کودک در رابطه با حقوق مندرج در اين پيماننامه کوتاهی نشود.

ماده ۶ (حق زندگی)
(۱) هر کودکی حق زندگی دارد و اين حق مادرزادی اوست که از طرف همه حکومتهای عضو پيمان به رسميت شناخته میشود. (۲) ادامه حيات و رشد کودک از طرف حکومتهای امضاکننده اين پيماننامه، بطورکامل تضمين میشود.

ماده ۷ (حقوق مربوط به تولد)
(۱) هر کودکی از بدو تولد حق داشتن يک نام را دارد که بايد در دفاتر مربوطه ثبت شود. همچنين داشتن تابعيت حق اوست و در صورت امکان بايد والدين خود را شناخته و از سوی آنها نگهداری شود. (۲) حکومتهای عضو پيمان، حقوق عنوان شده در اين پيماننامه را در رابطه با حقوق و قوانين داخلی خود و وظايف بينالمللی، بخصوص در مورد کودک بدون تابعيت، تضمين نموده و اجرا مینمايند.

ماده ۸ (حفظ هويت شخصی)
(۱) حکومتهای عضو پيمان موظف هستند که حق کودک را رعايت کرده و هويت فردی، تابعيت، نام و روابط شناخته شده خانوادگی او را مطابق قانون حفظ نمايند. (۲ در صورتی که تمام يا بخشی از هويت شخصی کودک بطور غيرقانونی خدشهدار شود، حکومتها سريعن در صدد ترميم اين خسارت بر میآيند.

ماده ۹ (جدايی از پدر و مادر)
(۱) حکومتهای امضا کننده اين پيماننامه اطمينان میدهند که يک کودک برخلاف ميل والدينش از آنها جدا نمیشود مگر اينکه بر طبق قوانين موجود ثابت شود که آن جدايی به نفع کودک و لازم است. مثلاْ وقتی کودک مورد سو استفاده قرار گيرد يا سهلانگارانه با او رفتار شود و يا در حالتی که پدر و مادر از هم طلاق گرفته و جدای از هم زندگی کنند و تکليف اقامت کودک بايد روشن شود (۲) در موقع اجرای بند يک اين ماده، بايد امکان شرکت همهی افراد مربوطه در آن تصميمگيری را فراهم آورد (۳) حکومتها توجه دارند که حق کودک مبنی بر تماس شخصی و مستقيم با پدر و مادر را در هنگامی که آنها از هم جدا شدهاند، فراهم کنند مگر اينکه اين عمل با منافع کودک در تضاد باشد (۴) هرگاه جدايی نتيجه اقدام حکومت باشد، مثلن: زندان، تبعيد و يا مرگ يکی از والدين يا هر دو آنها و يا مرگ کودک ) مرگ به هر علتی که باشد، تعيينکننده آن است که شخص در آن هنگام به نوعی در "اسارت" حکومت بوده است (حکومت امضا کننده اين پيماننامه موظف است بر پايه درخواست والدين يا کودک و يا سرپرست قانونی او، اطلاعات لازم را در مورد محل شحص غايب در اختيار اين افراد قرار دهد، مگر اينکه اين عمل به نفع کودک نباشد و به او زيان برساند). حکومتها اطمينان میدهند که افراد با تقاضای چنين در خواستی، از طرف حکومت در خطر قرار نمیگيرند.

ماده ۱۰ (رساندن اعضای خانواده به هم)
(۱) بدنبال ماده ۹ بند ۱ مندرج در اين پيماننامه، هرگاه کودک يا والدين او درخواست خروج از کشور و يا ورود به کشور ديگری را برای پيوستن به اعضای خانواده خودشان دارند، ترتيب اين امر بطور انسانی و سريع از طرف حکومت داده میشود و چنين درخواستی دارای هيچگونه خطری از سوی حکومت برای متقاضی و يا وابستگان او نيست (۲ کودکی که والدين او در کشورهای متفاوت بسر میبرند، حق دارد با هر دوی آنها بطور شخصی، منظم و مستقيم تماس داشته باشد، مگر در صورت وجود شرايط استثنايی مثلن بخاطر حفظ امنيت ملی يا نظم و اخلاق عمومی، لطمه به آزادی و حقوق ديگری و يا نق-76 حقوق مندرج در اين پيماننامه. حکومتها بر پايه ماده ۹ بند ۱ اين پيماننامه مکلف به رعايت حق کودک و والدين مبنی بر با هم بودن آنها هستند.

ماده ۱۱ (کودک ربايی)
(۱) حکومتهای عضو پيمان، جهت مبارزه با انتقال و اقامت غيرقانونی کودکان به خارج از کشور، اقدام لازم را مینمايند. (۲) حکومتها برای اين منظور، خواهان قبول توافقنامههای موجود از طرف يکديگر و يا تصويب توافقنامههای جديد دو يا چند جانبه هستند.

ماده ۱۲ (آزادی عقيده)
(۱) از سوی حکومتهای امضاکنندهی اين پيماننامه، حق کودکی که توانايی ساختن نظر شخصی خودش را دارد، به رسميت شناخته میشود. کودک در تمامی امور مربوط به خود، آزادی بيان و اظهار عقيده شخصی را که مطابق سن و رشد اوست، دارد. (۲) برای اين منظور، به کودک امکان داده میشود که در دادگاهها و در تمام مراحل قانونی، مستقيم يا با کمک وکيل و يا نهاد مسﺋول و مناسب ديگر، مطابق قوانين موجود، محاکمه شود.

ماده ۱۳ (آزادی آگهانش)
(۱) کودک حق آزادی بيان دارد و اين حق در پيوند با آزادی آگهانش است که کودک بدون ترس از محدوديتهای حکومتی، دانستنیها و افکار متنوع خود را در قالب کلمات، دستنويس يا چاپ، کارهای هنری يا هر طريق و يا هر وسيلهی انتخابی ديگر، بيان کرده، دريافت نموده و يا به ديگران بدهد. (۲) اجرای اين حق میتواند از طرف قوانين ديگری که لازم هستند، محدود شود:
الف ) بخاطر حفظ حقوق يا شهرت فردی ديگر.
ب ) بخاطر حفظ امنيت ملی، نظم عمومی، اخلاق و عفت عمومی و يا سلامتی جامعه.

ماده ۱۴ ( آزادی مذهب، وجدان و افکار)
(۱) حکومتها به حق کودک برای آزادی افکار، وجدان و مذهب توجه میکنند.
(۲) حکومتها توجه به حقوق و وظايف والدين يا سرپرست کودک دارند که نقش
راهنمايی خود را در رابطه با اجرای اين حق در مراحل مختلف سنی کودک، ايفا کنند.
(۳) آزادی مذهب و جهانبينی تنها در شرايط قانونی تعيينشده قابل تحديد است که آنهم بخاطر حفظ امنيت ملی، نگهداری نظم اجتماعی، حفظ سلامتی و يا عفت عمومی و يا وقتی منافی حقوق اوليه